अन्तर्वार्ता

केही वर्ष हिलाम्य रोडमै हिँडौं तर स्वास्थ्यमा लगानी बढाउँ– स्वास्थ्य राज्यमन्त्री डा यादव [अन्तर्वार्ता]


लामो समय चिकित्सकीय अभ्यासमा बिताएका डा सुरेन्द्र यादव तीन दिनअघि मात्रै स्वास्थ्य राज्यमन्त्री बनेका छन् । किर्गिस्तानबाट एमबिबिएस गरेका उनले वीर अस्पताल, जानकी मेडिकल कलेज हुँदै पछिल्लो समय महोत्तरीको जलेश्वरमा आफैं अस्पताल खोलेर चिकित्सकीय सेवा दिइरहेका छन् । चिकित्सा सँगै सामाजिक र राजनीतिक क्षेत्रमा सक्रिय उनी गत वर्ष सम्पन्न चुनावमा संघीय समाजवादी फोरमका तर्फबाट महोत्तरी ४ बाट प्रतिनिधीसभामा विजयी भएका हुन् । उनीसँग डिबी खड्काले गरेको कुराकानीः

तपाईंको राजनीतिक गति त निकै द्रुत देखियो । चुनावअघि मात्रै पार्टी प्रवेश गर्नुभयो, टिकट पाउनुभयो, साँसद पनि हुनुभयो र मन्त्री भइहाल्नुभयो !

म राजनीतिमा नभएपनि मेरो जनसम्पर्क पहिलेदेखि नै उच्च थियो । अहिले पनि सम्पर्कमै रहन्छु । चिकित्सा मात्रै गरिरहँदा पनि हरेक शुक्रवार म गाउँ– गाउँमा पुगेर स्वास्थ्य सेवा दिन्थें । त्यसरी नहुने देखेपछि मैले अस्पताल खोलें । महोत्तरीको जलेश्वरमा अस्पताल खोलेर फाइदा हुने ठाउँ होइन, मैले स्वास्थ्य सेवा दिनकै लागि लगानी गरें ।

मधेश आन्दोलन भयो ।आन्दोलनका बेलाका घाइते आफैंले उपचार गर्न सक्दैथे । दुई जिल्लाका घाइतेहरुको पूरै जिम्मा लिएँ । मधेशमा आन्दोलन चर्किन थालेपछि रिक्सा चलाएर जिविकोपार्जन गर्ने, निम्नवर्गीय किसान भोकभोकै मर्न थाले । उनीहरुका लागि खाद्यान्न संकलन गरेर वितरण गर्नुपर्ने भयो । त्यसको नेतृत्व मैले लिएँ । महोत्तरी, सिराहा, सर्लाही र धनुषाका लागि  खाद्यान्न संकलन गरेर उनले वितरण गरें ।  यसकारण पनि मलाई चुनावमा उठ्नुपर्छ भन्ने पब्लिब प्रेसर थियो ।  उहाँहरुले नै जिताउनुभयो । मन्त्रीका रुपमा चाहिँ म स्वास्थ्य क्षेत्रकै भएकाले केही गर्नु सक्छु भनेर पार्टीका राष्ट्रिय अध्यक्ष (उपेन्द्र यादव)सँग इच्छा जाहेर गरेको थिएँ । तर, पार्टीमा म भन्दा पनि त्याग तपस्या गरेका नेताहरु हुनुहुन्छ । ‘सही मान्छे, सही ठाउँ’ भनेर मलाई ल्याइएको होला ।

तपाईंलाई स्वास्थ्य क्षेत्रमा काम गरेको लामो अनुभव छ । स्वास्थ्यमा अहिलेका खाश समस्या के के हुन् ?

राजनीतिक परिवर्तन त भए तर स्वास्थ्य सेवाले अझै ठूलो परिवर्तन पर्खिरहेको छ । म आफैं सांसद भएको दुई नम्बर प्रदेशको उदाहरण दिउँ, प्रभावकारी स्वास्थ्य सेवा जम्मा दुई ठाउँ जनकपुर र वीरगञ्जमा पाइन्छ । अरु ठाउँमा कहीँ भवन  र उपकरण छन्, म्यानपावर छैन, कहीँ म्यानपावर छन्, भवन र उपकरण छैनन् । देशभरिकिै अवस्था यही हो । आफूसँग पैसा भएर पनि उपचार पाउने अवस्था छैन । स्वास्थ्यमा सरकारले जति लगानी गरेपनि सामान्य जनताको पहुँचमा सेवा पुग्न सकेको देखिदैन । अहिले सरकारले स्वास्थ्य बीमा लागू गरेको छ । हरेक परिवारले  २५ सय तिर्छन् तर उनीहरुको पहुँचमा सेवा छैन । अहिलेको खाश समस्या स्थानीय स्तरमै आधारभूत स्वास्थ्य सेवा पहुँच नपुग्नु हो ।

देश संघीय संरचनामा गइरहेको छ । अरु सेवा स्थानीय सरकारले दिइरहेका छन् । स्वास्थ्य सेवा स्थानीय सरकारले दिनसक्ने सम्भावना कत्तिको छ ?

अहिले सरकारले हरेक स्थानीय तहममा १५ बेडको अस्पताल बनाउने योजना अघि सारेको छ । तर, यो तरिकाले मात्रै स्वास्थ्य सेवाको विकास हुँदैन । सवै ठाउँमा उस्तै खालको सेवाले मात्रै पुग्दैन । एक निर्वाचन क्षेत्रमा कम्तिमा एउटा ५० बेडको अस्पताल हुनुपर्ने योजना अनुसार जानुपर्छ । इमर्जेन्सी सेवाहरु(आरटिए, हर्टअट्याकको), सामान्यदेखि सिजेरियन सेक्सनसम्मको प्रसूति सेवा स्थानीयको पहुँचमा हुनुपर्छ । अहिले सामान्य खोकी लागेको मान्छे पनि रिफरल सेन्टरमा लाइन लागिरहेको देखिन्छ । यसको कारण प्राथमिक स्वास्थ्य सेवा प्रभावकारी बनाउन नसक्नु हो । अहिले उपप्रधान तथा स्वास्थ्य मन्त्री (उपेन्द्र यादव)ज्युले प्राइमेरी स्वास्थ्य स्थानीयले, सेकेन्डरी प्रदशले र रिफरल केन्द्रीय सरकारले हेर्ने जुन नीतिगत निर्णय लिनुभएको छ, यो एकदमै सही छ ।

तपाईंका अनुसार स्वास्थ्य सेवा पहुँचमा पुर्‍याउन समय लाग्ने देखिन्छ । तर, जनताले त अहिले नै केही न केही परिवर्तन चाहेका छन् !

स्वास्थ्यमा परिवर्तन २४ घन्टामा हुँदैन । हामी केही परिवर्तनको छनक दिन खोजिरहेका भने छौं ।  यो क्षेत्रलाई राजनीतिक मुक्त राख्नुपर्छ भन्ने हाम्रा मान्यता थियो । सवै ठाउँका विकास समिति मन्त्रीज्युले खारेज गर्नुभयो । राजनीतिक स्वार्थ हेरेको भए योबेला हाम्रो मान्छे ‘रिप्लेस’ गथ्र्यौं । तर, योग्य व्यक्तिमाथि नबुझेको मान्छेले राज गर्ने अवस्थाको अन्त्य गर्नका लागि यस्तो निर्णय गरियो ।

यो वर्ष स्वास्थ्यमा सरकारले छुट्याएको बजेट पर्याप्त छ त ?

स्वास्थ्य सवैको पहुँचमा पुर्‍याउन प्रदेश  र स्थानीय तहमा ठूलो लगानी चाहिन्थ्यो । तर, बजेट ४ प्रतिशत मात्रै छ । हाम्रो मान्यता के हो भने केही वर्ष रोड नबनाएर हिलोमै हिँड्दा केही फरक पर्दैन । तर, स्वास्थ्य र शिक्षामा लगानी वृद्धि गर्नैपर्छ । स्वास्थ्य र शिक्षित जनशक्ति विना देशको विकास सम्भव छैन ।

स्वास्थ्यमा लगानी कति आवश्यक छ ?

विश्व स्वास्थ्य संगठनका अनुसार हामीलाई अहिले ५५ हजार बेड सँख्या चाहिन्छ । तर, सकारी र निजी गरी हामीसँग जम्मा २४ हजार मात्रै छ । त्यसैले अझै ठूलो लगानी चाहिन्छ।

नेपालको स्वास्थ्यमा निजी लगानी निरुत्साहित वा प्रोत्साहन के गर्नुपर्छ जस्तो लाग्छ ?

अहिल्यै निजीलाई निरुत्साहित गरेर त लक्ष्यमा पुग्न सक्दैनौं । किनभने अझै धेरै संरचना बनाउने र जनशक्ति उत्पादन गर्ने काम गर्न बाँकी छ । तर, नियमन भने चाहिएको छ । उनीहरुले लिने शुल्कको मापदण्ड तोक्नुपर्छ । सवैलाई एउटै होइन कि अस्पतालले दिने सेवा सुविधाहरुलाई आधार बनाएर शुल्कको रेञ्ज तोक्ने हो । सेवामुखी क्षेत्रमा रहेपनि धेरै नाफा लिनेहरु छन् । यसमा पनि सरकारले हेर्नुपर्नेछ । अर्को विना लाइसेन्स अस्पताल चलिरहेका छन्, उनीहरुलाई पनि सरकारी नियमभित्र ल्याउनुपर्नेछ । नेपालको स्वास्थ्य सेवा महंगो बनाएको मापदण्डले पनि हो । हामी मापदण्ड अमेरिकाको जस्तो राख्छौं तर सेवा नेपालअनुसार दिनुपर्छ । आधारभूत मापदण्ड परिवर्तन नहुनेगरी केही लचिलो भइदिनुपर्छ । यसले स्वास्थ्य सेवालाई केही सस्तो बनाउन सक्छ ।

 

प्रतिकृया दिनुहोस

प्राप्त प्रतिकृयाहरू

Amit M लेख्नुहुन्छ साउन २६, २०७५ शनिवार २३:५८:४२
Great leader !! Nice initiation....for the first time any minister talks ground reality.He has potential and vision ...let him work peacefully. Hopefully his tenure ll make positive changes. Best wishes sir
Dipendra nyaupane लेख्नुहुन्छ साउन २०, २०७५ आइतवार २३:०६:०८
1 Comment Sort by Add a comment... मन्त्री ज्यु !! तपाईं आफू डाक्टर पनि हुनुहुन्छ नेपाल मा केहि समय सामुदाइक औसधि कार्यक्रम (CDP ) लागु थियो र प्रभावकारि पनि भयो तर त्यो कार्यक्रम पछी बन्द भयो र HP ,PHC हरुबाट सबै औसधि नि:शुल्क वितरण हुन थाल्यो | उक्त CDP कार्यक्रममा गाउका गरिब ,जेष्ठ नागरिक ,दलित आदि ले नि:सुल्क औसधि पाउने ब्यबस्था पनि थियो ,बाकी ले सुलभ मुल्य मा औसधि किन्नुपर्ने हुन्थ्यो जस्को रकम केही दस वा सय मात्र हुदा किन्न पनि सकिन्थ्यो वा सर सापटी बाट पनि काम चल्थ्यो !!किन बन्द भयो CDP जुन कार्यक्रममा दातृ निकायको पनि सहयोग थियो तालीम आदिमा | तर मलाई लाग्छ यदि नि:सुल्क गर्नुपर्नेनै हो भने गाउँ गाउँका HP ,PHC बाट रेफर गरिएका धेरै बिरामीहरु जस्का ती सहरमा केहि रुपैया सर सापटी दिने आफ्ना पनी छैनन् ,एक छाक खाना बाँस दिने पनि कोहि छैनन् ती बिरमिहरु लाई त्यहा का सरकारी अस्पताल हरुमा सहज र नि:सुल्क सम्पुर्ण औसधि उपचार सेवा दिदा अझ प्रभावकारी हुन्छ !!हामी देशका ठुला अस्पताल मा पैसा को अभावमा औसधि उपचार गर्न नसकेका र पैसाको अभावमा ठुला अस्पतालमा जान नसकेका ,उपचारका नाममा घर खेत भएक धेरै मानिसहरु देखेका छौ !! न कि CDP लागू हुँदा गाउँमा औसधि किन्न नसकेका !! अत ती ग्रामिण भेकका बिरामी हरु लाई Referal center मा free उपचार को सहज ब्यवस्था हुनुपर्छ बरु त्यस्को लागी गाउगाउका HP PHC हरुमा पुनः CDP सुरु गर्नु परोस !! यो मेरो ब्यक्तिगत अनुभव को धारणा हो !! Like · Reply · Delete · 19m Facebook Comments Plugin

यसमा तपाइको मत




पढ्नै पर्ने